Nikomu nie trzeba mówić o tym, że decyzja o rozwodzie nie jest łatwa.
To często miesiące, a nawet lata wewnętrznych rozterek, prób ratowania relacji i życia w cieniu emocjonalnego napięcia. Kiedy jednak decyzja zostanie już podjęta, warto – zanim rozpocznie się formalną procedurę – zatrzymać się na chwilę i przemyśleć kilka kluczowych kwestii.
Oto, co warto wziąć pod uwagę, zanim złożysz pozew o rozwód:
Czy Wasza sytuacji wypełnia przesłanki do rozwodu, zwłaszcza w kontekście dobra małoletnich dzieci.
Sąd orzeka rozwód tylko wtedy, gdy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego, obejmujący zerwanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. Nawet przy stwierdzeniu takiego rozkładu, sąd może odmówić rozwodu, jeśli byłby on sprzeczny z dobrem wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Obowiązek dokonania oceny sytuacji małoletnich dzieci wynika z treści art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zgodnie, z którym: „mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego”.
„W wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów art. 56 oraz 58 k.r.o., zawartych w uchwale z 18.03.1968 r., III CZP 70/66, LEX nr 657, SN wskazał na następujące kryteria pozwalające stwierdzić istnienie negatywnej przesłanki rozwodu, jaką stanowi dobro wspólnych małoletnich dzieci:
1) należy rozważyć, czy rozwód nie spowoduje osłabienia więzi z dziećmi tego z małżonków, przy którym dzieci nie pozostaną, w stopniu mogącym ujemnie wpłynąć na wykonywanie jego obowiązków rodzicielskich;
2) jeżeli rozwód dotyczyć ma małżeństwa wielodzietnego, w którym obowiązek utrzymania i wychowania małoletnich dzieci w pełni wyczerpuje możliwości zarobkowe i majątkowe małżonków, to wzgląd na dobro tych dzieci może przemawiać przeciwko orzeczeniu rozwodu i otworzeniu w ten sposób ich rodzicom możliwości założenia nowej rodziny;
3) orzeczenie rozwodu doprowadzi do zaspokajania potrzeb materialnych i moralnych w mniejszym stopniu niż obecnie;
4) orzeczenie rozwodu pogłębi konflikt co do wychowywania dzieci.„.
Jak podkreśla jednak SN: „Korzystając z opinii biegłego psychologa, należy zachować daleko idącą ostrożność, aby dziecko nie zostało wciągnięte do procesu rozwodowego rodziców”. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku, „samo pogorszenie sytuacji materialnej dzieci nie przesądza jeszcze o sprzeczności rozwodu z ich dobrem – ocenie podlega całokształt ich sytuacji, w tym emocjonalnej” (SA Gdańsk, wyrok z 17.12.1999 r., sygn. III CKN 850/99)
Czy istnieją powody dla orzeczenia rozwodu „z winą”?
Prawo przewiduje możliwość orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy jednego z małżonków. Taki wyrok może mieć istotne znaczenie, m.in. dla prawa do alimentów od byłego partnera. Zgodnie z art. 57 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sąd w wyroku rozwodowym jest zobowiązany do orzeczenia o winie, chyba że obie strony zgodnie wnoszą o rozwód bez orzekania o winie. Możliwość ustalenia winy drugiego małżonka w rozkładzie pożycia małżeńskiego istnieje nie tylko w przypadku zdrady małżeńskiej. „Orzekając w przedmiocie winy, sąd winien ustalić, czy występuje sprzeczność zachowania się albo postępowania małżonka z normami prawnymi lub zasadami współżycia określającymi obowiązki małżonków, a sprzeczności tej towarzyszy umyślność lub niedbalstwo tego małżonka”
Sąd Apelacyjny w Katowicach stwierdził, że orzekając w przedmiocie winy, sąd powinien m.in. ustalić, czy pomiędzy zachowaniem się małżonka a powstałym rozkładem pożycia małżeńskiego istnieje związek przyczynowy. „Nie każde naruszenie obowiązków małżeńskich stanowić będzie o winie danego małżonka, lecz tylko te, które miało wpływ na spowodowanie (bądź utrwalenie) rozkładu pożycia małżeńskiego„. Należy pamiętać, że samo żądanie ustalenia winy małżonka za rozkład pożycia małżeńskiego nie jest wystarczające. W postępowaniu rozwodowym z orzekaniem o winie obowiązuje tzw. zasada rozkładu ciężaru dowodu. Oznacza to, że to strona, która zarzuca winę drugiemu małżonkowi, musi przedstawić dowody na poparcie swoich twierdzeń. Sąd nie będzie samodzielnie dochodził, kto zawinił – musi opierać się na materiałach dostarczonych przez strony. O ile więc strona nie dostarczy dostatecznych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, Sąd nie ustali winy małżonka, nawet jeżeli były ku temu przesłanki faktyczne. Same twierdzenia strony to za mało.
Czy masz już ułożone w głowie kwestie dotyczące opieki na wspólnymi dziećmi, kontaktów z drugim rodzicem i alimentów?
W każdej sprawie rozwodowej, w której małżonkowie mają małoletnie dzieci, sąd ma obowiązek orzekania w kwestiach: władzy rodzicielskiej, kontaktów oraz alimentów. W związku z tym już wcześniej warto zastanowić się nie tylko nad tym kto będzie wykonywał władzę rodzicielską w przeważającym zakresie (możliwa jest także opieka naprzemienna nad dzieckiem), ale też jak jest wysokość uzasadnionych potrzeb dziecka (alimenty), oraz jak będzie wyglądało ustalenie kontaktów drugiego rodzica z dziećmi. Orzekając w tym przedmiocie sąd również zobowiązany jest kierować się przede wszystkim dobrem małoletnich dzieci. „Sąd rozwodowy w toku postępowania skupia wszystkie sprawy związane z funkcjonowaniem rodziny”. Jak podkreślił SN w uchwale z 18.03.1968 r., III CZP 70/66, LEX nr 657: „W każdym przeto wypadku, w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej powierza się jednemu z rodziców, należy w wyroku orzekającym rozwód określić w sposób konkretny, do jakiego rodzaju obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka ogranicza się władzę rodzicielską drugiego z rodziców”. Sprecyzowanie ograniczeń władzy rodzicielskiej może, zdaniem SN, polegać na:
1) ograniczeniu obowiązków i uprawnień małżonka, któremu wykonywania władzy rodzicielskiej nie powierzono, do decyzji co do kwestii związanych ze zmianą miejsca pobytu dzieci, z organizowaniem ich wypoczynku i wczasów, ich leczeniem, z wyborem szkoły, nauką pozaszkolną, zasadami wychowania, kierunkiem i zakresem wykształcenia, praktyką zawodową, wyborem zawodu itd.;
2) określeniu czasu i miejsca widywania się takiego małżonka z dziećmi;
3) zastrzeżeniu, że zgoda drugiego z rodziców konieczna jest we wszystkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby małoletnich dzieci;
4) wydaniu zarządzeń ograniczających władzę rodzicielską stosownie do art. 109 k.r.o.
Orzekając w przedmiocie kontaktów sąd uwzględnić może zawarte pomiędzy rodzicami porozumienia w tym zakresie. Pamiętać przy tym trzeba, że niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Wynika to wprost z treści art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. „Prawo do utrzymywania kontaktów z dzieckiem jest prawem osobistym rodziców i przez to niezależnym od władzy rodzicielskiej, dlatego przysługuje rodzicom również w razie pozbawienia ich władzy rodzicielskiej, jej zawieszenia albo ograniczenia„
W wyroku rozwodowym sąd orzekać będzie także w przedmiocie alimentów. Warto więc zastanowić się nie tylko nad ich wysokością ale również nad tym w jaki sposób zamierzamy wysokość tych alimentów wykazać. Zasady odnośnie obliczania wysokości alimentów określone są w przepisie art. 135 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, którego § 1 stanowi, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy prawa regulujące kwestie alimentów przewidują, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka przez jednego z rodziców może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie i w takim przypadku świadczenie alimentacyjne drugiego z rodziców polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania małoletniego (art. 135 § 2 kro). „Potrzeby usprawiedliwione to takie, których zaspokojenie pozwala uprawnionemu żyć w warunkach odpowiadających jego wiekowi, stanowi zdrowia, wykształceniu itp. Katalog owych potrzeb jest sprawą indywidualną”.
Zanim podejmiesz decyzję – zaplanuj ją mądrze.
To tylko trzy obszary, które warto przemyśleć przed rozwodem – w rzeczywistości jest ich znacznie więcej. Każda sprawa jest inna i wymaga indywidualnego podejścia – zarówno pod względem prawnym, jak i emocjonalnym.
Dlatego zanim podejmiesz ostateczną decyzję o rozstaniu, warto omówić swoją sytuację z prawnikiem. Dobrze zaplanowana rozmowa na etapie wątpliwości lub tuż przed rozpoczęciem postępowania może zaoszczędzić wiele stresu, czasu i pieniędzy.
Jeśli jesteś w miejscu, w którym rozważasz rozwód – nie musisz przechodzić przez to sama/sam.
Zapraszam Cię do kontaktu. Porozmawiajmy o tym, co możesz zrobić już teraz, by zbudować solidny plan i rozpocząć nowy etap życia z większym spokojem i poczuciem bezpieczeństwa.
Umów się na konsultację – nowy początek zaczyna się od decyzji, ale trwałość daje mu dobre przygotowanie.
Bibliografia / Źródła:
- B. Wartenberg-Kempka [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el. 2023, art. 57.
- Wyrok SA w Katowicach z 12.03.2010 r., I ACa 35/10, LEX nr 1120365,
- G. Jędrejek [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, art. 56 i 58,
- Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrok z dnia 17 grudnia 1999 r., sygn. akt III CKN 850/99,
- Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej SN z dnia 18 marca 1968 r., sygn. III CZP 70/66,
- Por. wyrok SN z 8 września 2004 r., IV CK 615/03, LEX nr 122840; wyrok Sądu Apelacyjnego (dalej: „SA”) w Katowicach z 25 stycznia 2001 r., I ACa 1258/00, LEX nr 1532490, postanowienie SN z 5 maja 2000 r., II CKN 761/00, LEX nr 51982.
- Por. H. Dolecki (red.), T. Sokołowski (red.), M. Andrzejewski, A. Lutkiewicz-Rucińska, A. Olejniczak, A. Sylwestrzak, A. Zielonacki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX, 2010,
- Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy.